موضوع «زبان اشاره داوران» یکی از کاربردیترین بخشها برای مخاطبان بسکتبان است، چون مستقیماً روی تجربه تماشای بازی اثر میگذارد. وقتی هوادار متوجه حرکات دست داور شود، انگار دارد گزارش اختصاصی و بیکلام داور را روی زمین میخواند.
در ادامه به بررسی و توضیح این زبان رسمی اشاره بسکتبال میپردازیم
🛑 دایرهالمعارف اشارههای داوری؛ داورها با دستهایشان چه میگویند؟
حتماً برای شما هم پیش آمده که در جریان یک بازی حساس بسکتبال، داور سوت میزند، چند حرکت عجیب و غریب با دستهایش انجام میدهد و بازی دوباره شروع میشود! در بسکتبال، به دلیل سرعت بالای بازی و شلوغی سالن، داورها یک زبان اشاره بینالمللی دارند تا بدون نیاز به فریاد زدن، تصمیم خود را به میز منشی، مربیان، بازیکنان و البته ما تماشاگران اعلام کنند.
در این بخش از آموزش بسکتبان، نشانههای دست داوران را به 3 دسته اصلی تقسیم کردهایم تا از این به بعد مثل یک داور حرفهای بازی را تماشا کنید.
بخش اول: ساعت بازی را متوقف یا روشن کنید!
قبل از اینکه داور بگوید چه اتفاقی افتاده، باید تکلیف ساعت بازی روشن شود.
* توقف ساعت (برای خطا):
داور یک دست خود را مشت کرده و بهصورت عمودی کاملاً بالا میبرد. دست دیگرش با کف باز به سمت کمر بازیکن خطاکار اشاره میکند. مشت گرهکرده یعنی: «ساعت را نگه دارید، خطا شده!»
* توقف ساعت (برای تخلف یا اوت):
داور یک دست خود را با کف باز و انگشتان چسبیده به هم کاملاً بالا میبرد. این یعنی بازی به علت تخلف (مثل رانینگ) یا بیرون رفتن توپ متوقف شده است.
* شروع مجدد ساعت (Time-in):
داور دست خود را بالا میبرد و با یک حرکت شلاقی به سمت پایین میآورد (مثل حالت تبر زدن). این یعنی به محض لمس توپ توسط بازیکن، ساعت باید استارت بخورد.
بخش دوم: علامتهای مخصوص تخلفها (Violations)
همانطور که قبلاً یاد گرفتیم، تخلفها جریمه بدنی ندارند و فقط مالکیت توپ را عوض میکنند. داور بعد از نگه داشتن ساعت، نوع تخلف را با این حرکتها نشان میدهد:
* رانینگ (Traveling):
داور هر دو مشت خود را جلوی سینه آورده و آنها را به صورت چرخشی دور هم میچرخاند (حرکت چرخشی دستها).
* دبل (Double Dribble):
داور هر دو دست خود را جلوی بدن به صورت متناوب بالا و پایین میبرد؛ درست مثل حرکت الاکلنگ یا دریبل زدن همزمان با دو دست.
* تخلف 3 ثانیه:
داور دست خود را جلو میآورد و 3 انگشت خود را به سمت زمین نشان میدهد (اشاره به حضور بیش از حد مهاجم در منطقه رنگی).
* تخلف 5 ثانیه یا 8 ثانیه:
داور انگشتان دست خود را باز کرده و تعداد ثانیههای سپریشده (5 یا 8 انگشت) را به نشانه تنبلی تیم در پاس دادن یا رد کردن توپ از نیمه زمین نشان میدهد.
* برگشت به زمین خودی (Backcourt):
داور انگشت اشاره خود را جلوی بدنش به صورت رفت و برگشتی (حرکت پاندولی) تکان میدهد تا نشان دهد توپ بعد از رفتن به زمین حمله، دوباره به زمین دفاعی برگشته است.
بخش سوم: رمزگشایی از شماره بازیکنان با انگشتان دست!
شاید جذابترین و در عین حال گیجکننده ترین بخش برای تماشاگران، نحوه اعلام شماره بازیکن خطاکار به میز منشی باشد. داورها طبق قانون فیبا (FIBA)، شمارههای 0 تا 99 را اینگونه با دست نشان میدهند:
شمارههای تکرقمی (0 تا 9)
* شماره 0:
داور با انگشتان یک دست خود، یک دایره (شبیه عدد صفر انگلیسی) درست میکند.
* شمارههای 1 تا 5:
داور به سادگی تعداد انگشتان مورد نظر را از دست راست خود نشان میدهد.
* شمارههای 6 تا 9:
داور ابتدا تمام 5 انگشت دست راست خود (کف دست رو به منشی) را نشان میدهد و سپس انگشتان باقیمانده (1، 2، 3 یا 4 انگشت) را با دست چپ به آن اضافه میکند. (مثلاً برای عدد 8: یک دست کامل 5تایی + 3 انگشت دست دیگر).
شمارههای دورقمی
داورها برای نشان دادن اعداد دورقمی، فرآیند را دو مرحلهای میکنند:
1. اول رقم دهگان:
داور دستهایش را مشت میکند، سپس پشت دستهایش را رو به منشی میگیرد و ابتدا رقم دهگان را نشان میدهد.
2. بعد رقم یکان:
بلافاصله دستهایش را میچرخاند (کف دست رو به منشی) و رقم یکان را نشان میدهد.
> یک مثال جذاب:
اگر بازیکن شماره 24 خطا کرده باشد، داور ابتدا پشت دستهایش را نشان داده و 2 انگشت بالا میآورد (به نشانه 20)، سپس بلافاصله کف دستهایش را رو به منشی چرخبانده و 4 انگشت نشان میدهد (به نشانه 4). به همین سادگی!
